Czy kierunek studiów naprawdę wyznacza późniejszą karierę?

Dyplom otwiera drzwi, ale nie prowadzi za rękę

W zawodach regulowanych zależność jest mocna: medycyna, część zawodów prawniczych, architektura czy nauczycielstwo mają formalne wymagania. W wielu innych branżach kierunek jest jednym z sygnałów, obok doświadczenia, projektów, kontaktów i umiejętności. Pierwsza praca może być blisko studiów, a trzecia już znacznie dalej.

To dlatego dwie osoby po tym samym kierunku mogą po pięciu latach wykonywać zupełnie inną pracę. Jedna wykorzysta wiedzę przedmiotową, druga sposób analizowania danych, pisania, prowadzenia badań albo pracy z ludźmi. Z czasem pracodawca widzi nie tylko dyplom, lecz także to, co kandydat faktycznie zrobił.

Co mówią polskie dane

Ogólnopolski system ELA łączy dane ze szkolnictwa wyższego z informacjami Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Dzięki temu można porównać sytuację absolwentów konkretnych kierunków i uczelni: czas szukania pracy, ryzyko bezrobocia czy wynagrodzenia w kolejnych latach po dyplomie. To znacznie lepszy punkt wyjścia niż pojedyncza historia znajomego.

ELA ma jednak granice. Nie pokazuje jakości pracy, satysfakcji, pracy za granicą, części umów nieuwzględnionych w danych ani powodów, dla których absolwent dokonał takiego wyboru. Wysokie zarobki grupy nie gwarantują wysokich zarobków konkretnej osobie. Niskie nie mówią, że kierunek jest bezwartościowy. Dane służą do zadawania lepszych pytań, nie do automatycznego wyboru.

Najpierw zobacz dane. Potem sprawdź, czy opisują życie, które w ogóle chcesz prowadzić.

Praca w innym obszarze nie jest automatycznie porażką

OECD odróżnia niedopasowanie kierunku od niedopasowania poziomu kwalifikacji. Ktoś może skończyć historię, pracować w komunikacji i wykorzystywać analizę źródeł oraz pisanie na poziomie odpowiadającym wykształceniu. To inna sytuacja niż praca, która nie wykorzystuje ani specjalistycznych, ani ogólnych kompetencji i wymaga znacznie niższych kwalifikacji.

W analizach międzynarodowych sama zmiana obszaru pracy wiąże się z niewielkim kosztem płacowym w porównaniu z sytuacją, gdy dochodzi do nadkwalifikowania. W nowszym badaniu kompetencji dorosłych OECD średnia kara płacowa za niedopasowanie dziedziny wyniosła około 5 procent, lecz wartości różniły się między krajami. To nie znaczy, że kierunek nie ma znaczenia. Znaczy, że możliwość przenoszenia umiejętności ma duże znaczenie.

Jak porównać kierunki bez wróżenia z nazwy

Nazwa „zarządzanie”, „informatyka” albo „psychologia” może kryć bardzo różne programy. Warto zejść poziom niżej: przejrzeć obowiązkowe przedmioty, sylabusy, proporcję teorii i praktyki, dostęp do laboratoriów, projekty, możliwości staży i specjalizacje. Dobrze jest też sprawdzić, czego uczą się studenci samodzielnie, bo nie mieści się w programie.

• Czy program uczy konkretnej dziedziny i jednocześnie kompetencji przenośnych?
• Jak wyglądają wyniki absolwentów w ELA po roku, trzech i pięciu latach?
• Czy kierunek daje możliwość praktyki, projektu lub portfolio?
• Jak trudno zmienić specjalność, kierunek albo uczelnię?
• Czy typowa praca po tych studiach pasuje do oczekiwanego rytmu życia?

Wybieraj pierwszy sensowny kierunek, nie ostatnią pracę

Osiemnastolatek nie musi przewidzieć branży, w której będzie pracował w wieku czterdziestu lat. Powinien natomiast wiedzieć, dlaczego chce wejść w dany obszar, jakie ma dowody zainteresowania nim i co zrobi, żeby sprawdzić wybór możliwie wcześnie.

Dobry kierunek daje trzy rzeczy: wiedzę, której chce się uczyć; środowisko, w którym można zacząć działać; oraz kompetencje, które pozostaną użyteczne także po zmianie planu. To rozsądniejszy cel niż znalezienie dyplomu gwarantującego jedną stabilną karierę. Takich gwarancji nie daje dziś żadna uczelnia.